Wat een toeval dat ik Wim, een docent van vroeger, bij deze film ontmoette. Hij gaf het vak CUMA (een eigen bedacht vak van de PABO, dat die lieve meisjes wat cultureel maatschappelijke bagage moest meegeven, of ze in ieder geval prikkelen). In de pauze's op de woensdagen begeleidde hij ons op de piano en dirigeerde ons richting een meerstemmig koor. En één keer per jaar galmden we dan a capella in het trappenportaal van het oude klooster waar de Pabo gevestigd zat. Pure nostalgie als ik daar aan denk. Hij geeft er al lang geen les meer. En vertelde me dat hij nu bezig is met zijn eigen composities te schrijven, bij films.
Al babbelend met hem en met Femke (beeldende kunst jaargenootje) begon Kevin Toma de film en zijn compositie te introduceren: bij de film van 'de man met de camera' introduceerde hij zichzelf als 'de man met de microfoon'. En heeft, aansluitend op de thematiek van de film, ook zijn dagelijkse omgevingsgeluid gebruikt, ter ondersteuning van en als aanvulling op zijn pianomuziek.
Door deze intro kreeg ik gelijk het gevoel: gaaf, dat ik hierbij ben. Het was zijn premièreavond.
De film is eigenlijk een documentaire over het dagelijks leven in Rusland rond 1929. Als je meer over de culturele achtergrond van de film wil lezen, kijk dan op: meer over Dziga Vertov's film >>
Ik vond de film te lang duren en was blij dat er muziek bij was. Het verhaal, de vertelling is voor mij te dun. Op een gegeven moment heb je de strekking van de vertelling door. Het begint bij het ontwaken van de Russische man/ vrouw en het openen van diafragma van de filmcamera. En het eindigt met het gefilmde afronden van de film in de bioscoopzaal door het sluiten van het diafragma. wat daartussen zit is 'het leven van de Rus'. Ofwel, als je het verhaal hebt, moet de manier van vertellen het gaan doen. Dus het beeld, de vorm, de muziek. Of de combinatie.
Jammer dat de muziek soms iets te letterlijk werd. Zoals bij het gedeelte waar de film aankomt bij de vrijetijdsbesteding van 'de Rus, het drinken met elkaar in het café (er werk ook volop ander besteding getoond hoor...). Daar werd het me te letterlijk kroeggeluid. En ik vond het jammer dat er Nederlands gesproken werd in het geluidsfragment. Het was zo lekker, een film met tekens die je niet kunt lezen en geluid dat je op een andere manier moet interpreteren. Nederlandse taal haalde me uit mijn beleving.
"Je schrijft dat de nederlandse tekst aan het einde van de film je stoorde. Daar heb ik echt nog een tijdje over na zitten denken toen ik dat las. Mijn eerste reactie was dat je echt een punt hebt. Dziga Vertov schrijft immers aan het begin van zijn film dat hij hem in een universele filmtaal heeft willen maken, zonder terug te vallen op het gesproken en geschreven woord; opeens realiseerde ik me, door jouw blog, dat ik die intentie op dat moment helemaal niet volg en vond ik dus dat ik met mijn muziek daar een fout heb gemaakt. Daarna dacht ik: ja, maar in de film komen ook russische teksten voor - bv in het gemeentehuis, waar paren zich laten huwen of scheiden, en later bij de muurkrant. Het hangt maar net van de dvd- of filmkopie af of die teksten in een voor de meeste mensen begrijpelijke taal worden ondertiteld; de dvd die wij gebruikten, doet dat niet, waardoor je op dat moment het russisch schrift toch als iets abstracts blijft ervaren. Aan de andere kant, voor een russisch-sprekend publiek is die tekst wél begrijpelijk en mee-bepalend voor de betekenis die je aan die scènes geeft, zoals mijn nederlandse tekst voor een russisch publiek weer onbegrijpelijk zou zijn. Op die manier gebruiken de beelden toch eigenlijk ook méér tekst dan Vertov bij aanvang suggereert, en ben ik hem hierin eigenlijk toch ook gevolgd. Je zou alleen kunnen stellen dat Vertov met die teksten 'vals speelt' of een stilistische 'fout' begaat; in dat geval doe ik dat met mijn stukje nederlandse tekst óók. Wat allemaal niets eraan verandert dat die tekst je 'uit' de filmbeleving kan halen, wat je een interessant effect kunt vinden, maar ook een storende ingreep waarmee ik mijzelf als componist op de voorgrond plaats.
En dan nog over het te letterlijk volgen van de beelden, bv in de caféscène. Als filmcomponist/pianist kan ik er enkel naar streven om trouw te blijven aan mijn eigen interpretatie van de film - dat wil zeggen, het bewegende beeld. Ik kan natuurlijk trouw willen blijven aan de film zelf, maar die bestaat, zoals alle kunst, niet buiten de interpretatie en beleving van de toeschouwer om. Een van de ideeën die ik bij Vertovs Man met de camera heb, is dat het een film is die je afwisselend meesleurt en confronteert met zijn eigen kunstmatigheid. Die wisselwerking tussen twee contrasterende benaderingen van de verhouding film-toeschouwer heb ik ook in mijn muziek willen vatten. Dat betekent concreet een afwisseling van meer 'dienende', 'illustratieve' muziek en muziek die 'botst' of 'schuurt' met de beelden, en die op die momenten extra opvalt.
Het moment in het café zit eigenlijk precies tussen deze twee uitersten in, en dat geldt eigenlijk de hele scene die daarop volgt. Je hoort inderdaad cafégeroezemoes, maar het is dan wel geroezemoes van een café in Tokio. Wie weet zou iemand die vertrouwd is met het Japans hier en daar zelfs wat woorden kunnen herkennen; het geluid is goeddeels flink vervreemd - er komt geleidelijk een galm bij, het beweegt van stereo naar de rechterspeaker, en loopt deels ook achterwaarts - wat herkenning een stuk moeilijker maakt, en wat het aan de andere kant ook weer makkelijker maakt er een letterlijk cafégeluid in te herkennen.
Op andere momenten loopt het geluid alleen in beweging of timing letterlijk aan het beeld, maar niet wat de 'inhoud' betreft. Je hoort bv een wc doorgespoeld worden wanneer je een vrouw de krant ziet lezen, of het geluid van een kantoor in de steenkolenmijn. Ik vind het juist interessant om wat dat betreft niet consequent voor één benadering van de verhouding beeld-geluid te kiezen, maar daarmee juist te spelen. Had ik alleen voor een a-synchrone benadering gekozen, dan had dat in feite net zo'n voorspelbaar geheel opgeleverd als een consequent letterlijke aanpak.
Verder kan ik nog zeggen dat ik voor een deel mijn muziek ook intuïtief heb gemaakt, zonder zulke overwegingen - juist om het publiek ook zelf de kans te geven na te denken over de effecten die muziek en geluid op beeld kunnen hebben; en wat een goed of slecht effect is, dat kan bij een meer experimentele, grillige muziekbegeleiding als deze hopelijk nog méér per bezoeker verschillen, dan bij een meer conventionele begeleiding. Ik had dan ook nooit verwacht dat iedereen mijn muziek goed zou vinden, en was erg blij verrast met het (dubbele!) applaus na afloop. Ik vind het erg leuk en belangrijk om commentaar als het jouwe te vinden, en aan de hand daarvan nog eens goed na te denken over de muziek, mijn visie op de film, en of ik die wel echt gevolgd heb."
Mocht je de film met deze muziekcompositie ook willen zien en horen dan kan dat nog:
Eindhoven, Plaza Futura (wo 11 nov, 20.00)
Tilburg, Filmfoyer Tilburg (vr 20 nov, 20.00)
.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten